Python Dersleri #27: Karşılaştırma ve Aitlik İşleçleri
Uzmoon · · 5 dk
Bu Dersin Amacı
Python programlarında verilerin büyüklük, eşitlik, kimlik ve bir koleksiyona ait olup olmama durumlarını denetlemek için kullanılan işleçleri kavramak ve doğru kullanabilmektir.
Karşılaştırma İşleçleri
Karşılaştırma işleçleri iki değeri karşılaştırır ve sonucun True veya False (mantıksal değer) olarak döndürür. Sayısal veri tipleri (int, float) ile stringler sıralı olarak karşılaştırılabilir; ancak farklı tipler (örneğin string ve int) Python 3'te doğrudan büyüklük karşılaştırması yapılamaz (TypeError verir). Eşitlik kontrolü (==, !=) farklı tipler için de çalışır ve her zaman False döner.
Temel Karşılaştırma İşleçleri
==: Eşittir!=: Eşit değildir>: Büyüktür<: Küçüktür>=: Büyüktür veya eşittir<=: Küçüktür veya eşittir
# Karşılaştırma işleçleri örnekleri
sayi_a = 10
sayi_b = 7
metin_1 = "elma"
metin_2 = "armut"
print(f"{sayi_a} == {sayi_b} sonucu: {sayi_a == sayi_b}") # False
print(f"{sayi_a} != {sayi_b} sonucu: {sayi_a != sayi_b}") # True
print(f"{sayi_a} > {sayi_b} sonucu: {sayi_a > sayi_b}") # True
print(f"{sayi_a} <= {sayi_b} sonucu: {sayi_a <= sayi_b}") # False
# String karşılaştırması (alfabetik / lexicographic sıralama)
print(f"'{metin_1}' > '{metin_2}' sonucu: {metin_1 > metin_2}") # True (e, a'dan sonra gelir)
# Farklı tiplerde eşitlik
print(f"10 == '10' sonucu: {10 == '10'}") # False
# print(10 > '10') # TypeError: '>' not supported between instances of 'int' and 'str'
Aitlik İşleçleri (in, not in)
Aitlik işleçleri bir değerin bir dizi (list, tuple, set, dict, string) içinde bulunup bulunmadığını test eder. Sözlüklerde (dict) kontrol varsayılan olarak anahtarlar (keys) üzerindedir.
# Aitlik işleçleri örnekleri
meyveler = ["elma", "armut", "muz"]
koordinatlar = (10, 20, 30)
sozluk = {"ad": "Ali", "yas": 25}
metin = "Python"
print(f"'elma' in meyveler: {'elma' in meyveler}") # True
print(f"'karpuz' not in meyveler: {'karpuz' not in meyveler}") # True
# Demet (tuple) içinde arama
print(f"20 in koordinatlar: {20 in koordinatlar}") # True
# Sözlükte anahtar arama
print(f"'ad' in sozluk: {'ad' in sozluk}") # True
print(f"'Ali' in sozluk: {'Ali' in sozluk}") # False (değerlerde aramaz, anahtarlarda arar)
print(f"'Ali' in sozluk.values(): {'Ali' in sozluk.values()}") # True (değerlerde arama)
# String içinde alt dize (substring) arama
print(f"'Py' in metin: {'Py' in metin}") # True
print(f"'java' not in metin: {'java' not in metin}") # True
Kimlik İşleçleri (is, is not)
Kimlik işleçleri iki değişkenin bellekte **aynı nesneyi** mi gösterdiğini kontrol eder. == değer eşitliğini, is ise bellek adresi (kimlik) eşitliğini test eder. Değişmez (immutable) tiplerde (küçük tamsayılar, kısa stringler) Python belleği optimize etmek için aynı nesneyi yeniden kullanabilir (interning), bu yüzden is sonucu bazen beklenmedik True dönebilir. Genellikle None kontrolü veya aynı liste nesnesinin kopyası mı yoksa referansı mı olduğu anlamak için kullanılır.
# Kimlik işleçleri örnekleri
liste_1 = [1, 2, 3]
liste_2 = [1, 2, 3]
liste_3 = liste_1 # Aynı nesneyi referans alır
print(f"liste_1 == liste_2: {liste_1 == liste_2}") # True (değerler eşit)
print(f"liste_1 is liste_2: {liste_1 is liste_2}") # False (farklı nesneler)
print(f"liste_1 is liste_3: {liste_1 is liste_3}") # True (aynı nesne)
# None kontrolü (Pythonic standart)
deger = None
if deger is None:
print("Değer atanmamış")
# Küçük tamsayı önbelleği (implementation detail, -5 ile 256 arası)
a = 256
b = 256
print(f"256 is 256: {a is b}") # True (genelde)
c = 257
d = 257
print(f"257 is 257: {c is d}") # False olabilir (CPython'da ayrı nesneler olabilir)
# Bu yüzden sayılarda 'is' yerine '==' kullanılmalıdır.
İşleçleri Birleştirme ve Öncelik
Bu işleçler mantıksal işleçler (and, or, not) ile birleştirilebilir. Karşılaştırma işleçleri zincirlenebilir (chaining): x < y <= z ifadesi x < y and y <= z demektir ve y sadece bir kez değerlendirilir.
# Zincirleme karşılaştırma ve mantıksal birleştirme
yas = 25
uyruk = "TC"
# 18 ile 65 arasında mı VE uyruk TC mi?
if 18 <= yas < 65 and uyruk == "TC":
print("Çalışma ehliyetinde.")
else:
print("Ehliyet şartları sağlanmadı.")
# Aitlik ve karşılaştırma bir arada
izinli_kullanicilar = ["admin", "editor", "yazar"]
giris_yapan = "editor"
aktif_mi = True
if giris_yapan in izinli_kullanicilar and aktif_mi:
print("Yönetim paneline hoş geldiniz.")
else:
print("Erişim reddedildi.")
Sık Yapılan Hatalar
- Eşittir (
=) ile eşitlik (==) karıştırma:if x = 5:yazmakSyntaxErrorverir; atama operatördür, karşılaştırma değil. - Sözlükte
inkullanırken değer yerine anahtar aramak:'deger' in sozlukanahtarları kontrol eder; değer aramak için.values()metodu gerekir. - Sayıları veya stringleri
isile karşılaştırmak: Bellek optimizasyonu (interning) nedeniyle bazenTruedönebileceği gibi, büyük sayılarda veya dinamik oluşturulan stringlerdeFalsedöner. Değer karşılaştırmasında her zaman==kullanın. - Farklı tiplerde büyüklük karşılaştırması yapmak: Python 3'te
10 > "5"gibi ifadelerTypeErrorfırlatır; tipleri önceden dönüştürmelisiniz. - Zincirleme karşılaştırmada yanlış varsayım:
a < b > c"a b'den küçük VE b c'den büyük" demektir, "a b'den küçük VEYA b c'den büyük" DEĞİLDİR.
Alıştırma
Kullanıcıdan bir şifre isteyin. Şifre aşağıdaki kuralları sağlıyorsa "Güçlü şifre", sağlamıyorsa "Zayıf şifre" yazdırın:
1. En az 8 karakter uzunluğunda olmalı.
2. İçinde en az bir rakam (0-9) bulunmalı.
3. İçinde " " (boşluk) karakteri bulunmamalı.
İpucu: Rakam kontrolü için any(karakter.isdigit() for karakter in sifre) veya in operatörü ile "0123456789" stringi içinde arama yapılabilir.
Çözüm
sifre = input("Şifre girin: ")
uzunluk_kontrol = len(sifre) >= 8
rakam_kontrol = any(k.isdigit() for k in sifre) # Herhangi bir karakter rakam mı?
bosluk_kontrol = ' ' not in sifre
if uzunluk_kontrol and rakam_kontrol and bosluk_kontrol:
print("Güçlü şifre")
else:
print("Zayıf şifre")
# Neden zayıf?
if not uzunluk_kontrol:
print(" - En az 8 karakter olmalı.")
if not rakam_kontrol:
print(" - En az bir rakam içermeli.")
if not bosluk_kontrol:
print(" - Boşluk içeremez.")
Özet
- Karşılaştırma işleçleri (
==,!=,>,<,>=,<=) değerleri karşılaştırarakboolsonucu üretir; stringler alfabetik, sayılar numerik sıralanır. - Aitlik işleçleri (
in,not in) bir elemanın dizi, demet, küme, sözlük (anahtarlar) veya string içinde varlığını test eder. - Kimlik işleçleri (
is,is not) iki referansın bellekte aynı nesneyi işaret edip etmediğini kontrol eder;Nonekontrolü için standarttır, değer eşitliği için==kullanılmalıdır. - Karşılaştırmalar zincirlenebilir (
a < b < c) ve mantıksal işleçlerle birleştirilebilir.