Yapay Zeka Bal Sahteciliğini Polen Analiziyle Ortaya Çıkaracak

Bal Sahteciliğine Karşı Yapay Zeka Devrede

Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), Ankara Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi'nin ortak yürüttüğü AutoPol: Otomatize Polen Tanımlama ve Flora Takip Sistemi Geliştirilmesi projesi, TÜBİTAK 1001 Programı kapsamında destekleniyor. Projenin temel amacı, bal örneklerindeki pollenleri yapay zeka yardımıyla otomatik olarak analiz ederek ürünlerin bitkisel kökenini belirlemek ve sahteciliği tespit etmek.

Projeyi yürüten ODTÜ ROMER araştırmacısı Dr. Babür Erdem, piyasada tağşişli veya sahte balın bulunabildiğini ve bunu saptamanın en kesin yolunun polen analizi olduğunu vurguluyor. Ancak mevcut yöntemde uzmanların her örneği tek tek incelemesi gerektiğinden süreç hem uzun hem de maliyetli. AutoPol projesi bu sorunu çözmeyi hedefliyor.

Sistem Nasıl Çalışacak?

Projede geliştirilen sistem, otomatik tarama ve odaklama özelliklerine sahip bir mikroskop altyapısıyla yapay zekanın birleşiminden oluşuyor. Bal örneği mikroskoba yerleştirildikten sonra yapay zeka, örnek üzerinde bağımsız tarama yaparak içindeki polen türlerini ve sayısını belgeli biçimde ortaya koyacak. Bu sayede daha önce uzman emeği ve saatler gerektiren süreç, çok daha kısa sürede ve standart bir çıktıyla tamamlanabilecek.

Dr. Erdem'e göre proje tamamlandığında bakanlık laboratuvarları veya özel kuruluşlar, bir bal örneğini sisteme yerleştirip analizin geri kalanını tamamen makineye bırakabilecek. Sonuçta ilgili taraflar, o balın gerçek mi sahte mi olduğu konusunda hızlı ve kesin bir yanıt alacak.

Polen Veri Bankası ve Çevresel Katkı

AutoPol yalnızca bal sahteciliğiyle mücadeleyle sınırlı kalmayacak. Proje kapsamında hem gerçek preparatlardan hem de dijital görüntülerden oluşan milli bir dijital polen veri bankası da kurulacak. Dr. Erdem, Türkiye'de henüz böyle bir veri bankasının bulunmadığını ve projenin bu alanda bir ilk olacağını belirtiyor.

Sahadan toplanacak örneklerle bölgesel bitki örtüsüne ilişkin veriler elde edilecek; bu veriler biyolojik çeşitlilik ve çevresel değişim araştırmalarına katkı sunacak. İleride havadaki pollenlerin toplanmasıyla sistemin alerjen takibi ve hava kalitesi değerlendirmesi gibi alanlarda da kullanılması planlanıyor.

Türkiye Açısından Ne Anlama Geliyor?

Dr. Erdem'in aktardığına göre Türkiye, dünya bal üretiminde üçüncü sırada yer alıyor. Bu ölçekte bir üretimin yaşandığı bir pazarda sahtecilik ve tağşiş ciddi ekonomik ve sağlık riskleri doğuruyor. AutoPol'ün devreye girmesiyle denetim süreçlerinin hem hızlanması hem de uzman bağımlılığının azalması bekleniyor; milli polen veri bankası ise Türkiye'nin bu alandaki bilimsel altyapısını güçlendirecek.

Kaynak: Anadolu Ajansı Bilim Teknoloji